موزه ایران باستان (موزه ملی ایران)

موزه ایران باستان که با نام موزه ملی ایران نیز شناخته می شود، یکی از قدیمی ترین، مهم ترین، بزرگ ترین و غنی ترین موزه های ایران به شمار می آید.

این موزه به طور کلی به دو بخش ایران باستان و دوران اسلامی تقسیم شده است. در بخش ایران باستان اشیای تاریخی از دوران پارینه سنگی تا دوران ساسانی به نمایش گذاشته شده است. در بخش اسلامی نیز آثار دوران پس از اسلام به چشم می خورد.

اگر شما هم مشتاق هستید تا از موزه ایران باستان که در دسته دیدنی های شهر تهران قرار می گیرد، بازدید کنید، توصیه می کنیم که این مطلب را تا انتها دنبال نمایید.

معرفی موزه ملی ایران

موزه ملی ایران به عنوان اولین موزه رسمی کشور و موزه مادر شناخته می شود که بر روی زیبایی بیش از 20 هزار متر مربع و با مساحتی معادل 18 هزار متر مربع احداث شده است.

این موزه از دو بخش موزه ایران باستان و موزه باستان شناسی و هنر اسلامی تشکیل شده است. به طور کلی موزه ملی ایران، بیش از 300 هزار شیء گران بها از ادوار مختلف فرهنگی ایران یعنی از دوران پیش از تاریخ تا دوران اسلامی را در خود جای داده است.

بررسی تاریخچه موزه ایران باستان

فکر تاسیس و ایجاد موزه در ایران، در زمان آغاز مشروطیت و توسط فردی به نام صنیع الدوله مطرح شد. این ایده در آن دوره چندان مورد استقبال قرار نگرفت تا این که در زمان احمد شاه قاجار به همت مرتضی خان ممتاز الممالک، وزیر معارف وقت مجموعه ای از اشیا گردآوری و در یکی از اتاق های مدرسه دار الفنون با نام موزه ملی نگهداری شد.

پس از آن در دوره پهلوی اول و در سال 1304 موزه ملی به تالار آیینه عمارت مسعودیه در میدان بهارستان انتقال یافت. آثاری که ابتدا در این موزه نگهداری می شد، شامل اشیایی مانند 15 پارچه اشیای عتیقه مفرغی، 158 قطعه کاشی، سفال و شیشه، 9 سکه و 54 قطعه سلاح قدیم، تفنگ، کلاه خود، زره، اشیای به آمده از کاوش های باستان شناسی و آثار اهدایی مجموعه داران خصوصی بود.

در سال 1306 مجلس شورای ملی وقت امتیاز انحصاری فرانسوی ها به منظور کاوش های باستان شناسی در کشور را لغو کرد و در ازای آن امتیاز کاوش در شوش به آن ها داده شد و دولت نیز ساخت یک موزه و کتابخانه را که ریاست آن تا 5 سال بر عهده فردی فرانسوی باشد را پذیرفت و تعهد کرد این فرد تا سه بار و هر بار 5 سال در این سمت باقی بماند.

در آن سال آندره گدار، معمار معروف فرانسوی به ایران آمد و ساخت موزه ایران باستان را در قسمت غربی میدان مشق به کمک دو معمار ایرانی به نام های حاج عباسعلی معمار باشی و مراد تبریزی در سال 1312 بر عهده گرفتند.

در مورد نام گذاری این موزه لازم است بدانید که نخستین موزه در ایران، موزه ملی و بعد موزه معارف نام داشت که پس از استقرار این موزه در ساختمان ایران باستان، به موزه ایران باستان تغییر نام داد و تا سال 1375 با همین نام شناخته می شد.

در همان سال بود که با راه اندازی موزه دوران اسلامی، نام آن به موزه ملی ایران تغییر کرد.

آدرس موزه ملی ایران کجا است؟

مجموعه موزه ملی ایران یا همان موزه ایران باستان در استان تهران واقع شده است و جزو دیدنی های شهر تهران محسوب می شود. این موزه در مجاورت خیابان سی تیر و در بخش غربی خیابان ملل متحد، شمال خیابان امام خمینی یا سپه سابق و در غرب وزارت امور خارجه قرار دارد.

مسیر دسترسی به موزه ایران باستان

به منظور بازدید از موزه ایران باستان، کافی است در ایستگاه امام خمینی (ره) در تقاطع خط یک و دو مترو از قطار پیاده شوید و پس از خروج از ایستگاه با 5 دقیقه پیاده روی به سمت غرب در خیابان امام خمینی (ره) به ابتدای خیابان سی تیر و موزه ملی ایران برسید.

ایستگاه میدان حسن آباد نیز می تواند شما را به موزه ملی ایران برساند. لازم است در ایستگاه مترو حسن آباد از مترو پیاده شوید و با کم تر از 5 دقیقه پیاده روی به طرف شرق در خیابان امام خمینی (ره)، به تقاطع خیابان سی تیر و موزه ملی ایران برسید.

آدرس موزه ایران باستان: میدان امام خمینی (ره)، خیابان امام خمینی (ره)، ابتدای خیابان سی تیر

معرفی بخش های موزه ملی ایران

همان طور که پیش تر گفته شدف موزه ایران باستان از بخش های مختلفی تشکیل شده است که در هر یک از این بخش ها، آثار ارزشمند و گران بهای تاریخی نگهداری می شوند. بهتر است اطلاعاتی در مورد این بخش ها داشته باشید تا در زمان بازدید از این موزه، با علم بیش تر از اشیا و آثار تاریخی دیدن کنید.

موزه ایران باستان

از سال 1312 ساخت موزه ایران باستان و به مدت 4 سال در طی چهار مرحله آغاز شد. آندره گدار مکان ساختمان موزه را در جهت شمالی – جنوبی به فاصله کمی از خیابان سی تیر با قوام السلطنه در نظر گرفت.

این موزه با آجر های قرمز تزیین شده است. همین طور شکل آن شبیه به یک مکعب مستطیل افقی خوابیده می باشد که از سه بخش جدا از هم که در حجم به یکدیگر پیوسته شده اند، تشکیل شده است.

گدار در طراحی ورودی موزه ایران باستان، از کاخ ساسانی تیسفون و طاق معروف کسری الهام گرفته است. حتی این مسئله را می توان از نحوه چیدمان آجر ها در سطوح داخلی ایوان و بدنه های اطراف آن نیز مشاهده نمود. این ورودی شامل ایوانی با طاق هلالی شکل می باشد. یکی از ویژگی های منحصر به فرد ایوان موزه ایران باستان حذف تزیینات متعارفی می باشد که در ایوان به کار می رود.

در دو طرف ورودی نیز دو ساختمان دو طبقه قرار دارند که به منظور کتابخانه، سالن های نمایشگاهی و کنفرانس تعبیه شده اند. بر بالای سر در نیز کتبیه ای از سنگ مرمر در نظر گرفته شده است که در آن شعری از ملک الشعرای بهار و به خط ثلث امیر الکتاب ملک الکلامی نوشته شده است.

احسنت زهی موزه کز ایوان بلندش / گشتست پر از ریگ حسد موزه کیوان

این موزه نماینده اعصار و قرونسن / ممتاز از این‌ رو شد از امثال و ز اقران

گنجینه ذوق است و هنر نامه تاریخ / آیینه علمست و نماینده عرفان

خواهند ازین موزه به دریوزه تحف ‌ها / شاهان پی آرایش کاشانه و ایوان

القصه چو بنیاد شد این موزه عالی / کاز فرّ شه آباد بماناد به دوران

بنوشت ‌بهار از پی تاریخ بنایش / این موزه عالی شود آرایش ایران‌

«ملک الشعرای بهار»

اشیای موزه ایران باستان از دوران پارینه سنگی تا زمان ساسانیان در دو بخش پیش از تاریخ و دوران تاریخی ایران در دو طبقه به نمایش درآمده اند.

معرفی طبقه اول: دوران پیش از تاریخ

به شما توصیه می کنیم که حتما بازدید از موزه ایران باستان را از این طبقه آغاز کنید. چرا که در این بخش اشیایی را از قدیمی ترین دوران زندگی بشر یعنی دوران پارینه سنگی قدیم تا اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد یعنی کهن ترین دوران تا پیش از ابداع نگارش نگهداری می کنند.

ابزار سنگی مربوط به دوران پارینه سنگی، سفال های مناطق و محوطه های مهم باستان شناسی، پیکرک های گلی انسانی و حیوانی و ماکت سفالی تپه سنگ چخماق از دیدنی های این دوران محسوب می شود.

معرفی طبقه همکف: دوران تاریخی

پس از این که از تمامی آثار دوران پیش از تاریخ دیدن کردید، بهتر است به طبقه اول بازگردید و وارد دنیای تاریخ و تمدن از دوران تاریخی شوید. در این طبقه آثاری از اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد یعنی آغاز به کار گیری نگارش تا پایان دوره ساسانی به نمایش درآمده اند.

از اشیای مهم این طبقه می توانیم از قدیمی ترین انیمیشن جهان بر روی سفالی از شهر سوخته، مجمسه داریوش اول، مجسمه مفرغی مرد زاوی شمی و مرد نمکی معدن زنجان اشاره کنیم.

موزه باستان شناسی و هنر اسلامی

موزه دوران اسلامی، در سال 1322 توسط همکار آندره گدار، اوژن آفتاندیلیان، به عنوان موزه مردم شناسی طراحی شده بود که در سال 1332 این ساختمان به عنوان بخش اداری و نمایشگاه موقت و برگزاری همایش ها مورد بهره برداری قرار گرفت.

به همین دلیل مجموعه آثار هنر اسلامی در طبقه دوم موزه ایران باستان به نمایش گذاشته شدند. سال ها بعد با توجه به اهمیت این دوره، گسترش مجموعه ها و در راستای برطرف نمودن نیاز های آموزشی و پژوهشی تصمیم بر این شد که موزه ای مستقل ایجاد شود.

از این رو پس از تغییرات، تجهیز بنا و انتقال آثار، موزه دوران اسلامی در دوم آبان ماه سال 1375 مورد بازدید عموم مردم قرار گرفت.

در دهه هشتاد، به دلیل اصلاح و تکمیل تاسیسات، گسترش برخی از فضا ها و بازنگری در چگونگی نمایش آثار تاریخی، این موزه تعطیل و در نهایت مجدد در سال 1394 افتتاح شد. طرح و پلان موزه دوران اسلامی از پلان کاخ ساسانی در بیشابور الهام گرفته شده بود که به صورت چلیپایی هشت ضلعی می باشد. این موزه با داشتن مساحتی معادل 4 هزار متر مربع، در سه طبقه، در مجاورت موزه ایران باستان واقع شده است.

طبقه همکف موزه دوران اسلامی به سالن اجتماعات و سالن نمایشگاه های موقت اختصاص داده شده است. آثار و اشیای موزه نیز در طبقه های اول و دوم به نمایش گذاشته شده اند. بر اساس زمان بندی تاریخی در هفت تالار و 170 ویترین چیده شده اند. عمده اشیای موجود در این موزه مانند موزه ایران باستان، برگزیده ای از آثار به دست آمده از کاوش های علمی و یا مجموعه های معتبری مانند آستان شیخ صفی الدین اردبیلی گردآوری شده اند.

معرفی طبقه دوم: از صدر اسلام تا دوره ایلخانی

بهتر است بازدید از این موزه را از طبقه دوم آغاز کنید. این طبقه از تالار های صدر اسلام، عصر سلجوقیان و ایلخانیان تشکیل شده است. قرآن های این دوره بر پوست آهو از صدر اسلام، سفالینه های نیشابور و کاشان، دست بافته های کهن ری و اصفهان، شیشه های گرگان، گچ بری ها و آجری کاری های دوره سلجوقیان، ظروف زرین فام و محراب های عظیم ایلخانیان، نسخ خطی مانند کتاب مسالک و ممالک و پنج گنج نظامی از آثار منحصر به فرد و شاخص این بخش محسوب می شوند.

معرفی طبقه اول: از تیموریان تا قاجار

طبقه اول موزه هنر های اسلامی از تالار های قرآن، تیموری، صفویه، افشار، زند و قاجار تشکیل شده است. کتاب آرایی و نگارگری دوره تیموریان، چینی های آبی و سفید، فرشینه های زریبف صفویان، نقاشی ها و لاکی های دوره زندیه و قاجار و نقاشی های قهوه خانه ای، خاتم کاری و آیینه کاری به روی چوب و فولاد های طلا کوب عهد قاجار در این طبقه به نمایش درآمده اند.

تالار قرآن

فضایی که در زیر گنبد مرکزی در طبقه اول موزه قرار دارد، با محوریت تالار قرآن چیدمان شده است. برخی از این قرآن ها متعلق به سده های نخست اسلام می باشند. به همین دلیل بر روی پوست آهو به نگارش درآمده اند. یک نمونه جالب از آن ها رقم الحاقی علی ابن ابیطالب (ع) دارد. قرآن هایی که در این تالار به نمایش گذاشته شده اند به خطوط مختلفی مانند انواع کوفی، نسخ، ریحان، محقق، ثلث و غبار نوشته شده اند.

در مرکز تالار قرآن، یک صفحه از قرآن بزرگ و نفیس به قلم بایسنقر میرزا به نمایش گذاشته شده است که نادر شاه آن را از هرات به قوچان منتقل نموده است و در جنگ های خود با هدف حفظ لشکریان در جلو لشکر حمل می شد. برخی از اوراق این قرآن در غائله نادر در اثر آتش سوزی سوخت و برخی دیگر از اوراق آن در موزه های دیگر مراقبت و نگهداری می شوند.

قیمت بلیط و ساعات بازدید از موزه ایران باستان

قیمت بلیط موزه ملی ایران برای بازدید کنندگان ایرانی 10 هزار تومان و برای بازدید کنندگان خارجی معادل 10 هزار تومان می باشد.

اگر تصمیم به بازدید از این موزه زیبا و جذاب را دارید، بهتر است بدانید که در بهار و تابستان همه روزه از ساعت 9 تا 19 و پاییز و زمستان همه روزه از ساعت 9 تا 17 امکان مشاهده آثار تاریخی وجود دارد.

بررسی معماری موزه ایران باستان

زمینی که به موزه ملی ایران اختصاص داده شده است، در مجموع 5.500 متر مربع می باشد که 2.744 متر مربع آن زیر بنا و بنای موزه حدود 11 هزار متر مربع است. ساختمان اصلی موزه در سه طبقه ایجاد شده است.

این امکان وجود دارد که در زمان واگذاری این طرح، در جوی که در آن زمان حاکم بود و عنوان موزه نیز آن را تشدید می کرد، به منظور به نمایش گذاشتن اشیای باستانی ایران قدیم، اولین ایده ای که در نظر طراح مجسم شد، شکل و فرم های معماری در ایران باستان بود. اما در نهایت آن چه که گدار در مورد ایده معماری موزه به مرحله عمل رساند، بازتابی از معماری ساسانی می باشد.

معماری موزه ایران باستان در واقع مکعب مستطیلی می باشد که از سه قسمت تشکیل شده است. ورودی آن از یک طاق بزرگ ساسانی که فضای ورودی را مشخص می کند و یک آجر چینی مناسب به رنگ قرمز قصر های فیروز آباد، که دیوار های مرتفع و طویل خارجی را تزیین کرده، با ابهت و وقاری عظیم خود را در مجموعه شهری بیان می کند.

تنها فضای جالب توجه که در این حجم مکعبی بزرگ تعبیه شده است، فرو رفتگی ورودی موزه می باشد که در این حجم ورودی اصلی، ورودی های فرعی جانبی در نظر گرفته شده اند. به همین دلیل بازدید کنندگان به سالن بزرگ هدایت می شوند و این مسئله باعث شده است تا مقیاس مقایسه ای نسبت به حجم عظیم و زیبای ورودی اصلی به وجود بیاید.

پس از آن پلکان به مدخل ورودی و ارتفاع صفه ای می باشد که سطح سالن همکف موزه در آن واقع شده است. در این جا نحوه تمام شدن سقف سیلندر به دیواره رو به رو، بهترین و جالب ترین هنر گدار در طراحی این بنا می باشد.

آرگ های آجری برجسته که به شکل تسمه هایی از جرز ها بالا رفته و شیار هایی در سطح سیلندری سقف به وجود می آورد، احساس بیش تری نسبت به ایستایی و نحوه توزیع و حرکت نیرو ها به دست می دهد که در واقع دیواره ها و سقف، کالبد واحدی را ایجاد می کنند که همبستگی بین فرم و فن آوری محسوب می شود.

حجم بزرگ مستطیلی شکل موزه از ابعاد 34 × 100 متر برخوردار شده است. این حجم از سه بخش فضای ورودی، فضای نمایش اشیا و فضای اداری تشکیل می شود که با شکستگی هایی در نما های جانبی، دراز بودن آن تعدیل شده است.

سالن اصلی موزه ملی ایران به طول 61 متر و عرض 34 متر می باشد. این فضا باعث ایجاد سطحی به مساحت 2 هزار متر مربع شده است که در آن دو نور گیر داخلی به ابعاد 16 × 16 متر تعبیه شده است که نور مناسبی را به فضای سالن اصلی هدیه می دهد.

در دیواره های جانبی شرقی و غربی، پنجره های باریک و بلند مناسبی در نظر گرفته شده است که ریتمی بکسان و تکراری در سطح دیوار ایجاد کرده اند. در بین جرز های اصلی که از ضخامت دیوار بیرون آمده اند و تا انتهای قرنیز پشت بام بالا می آیند. این پنجره ها باعث شده اند تا با کمک نور گیر وسط، نور کافی به منظور به نمایش گذاشتن اشیا فراهم شود.

این سالن در دو طبقه ادامه پیدا می کند که با دو راه پله بزرگ به یکدیگر متصل شده اند. در سطح بالا متاسفانه پنجره های شرقی و غربی وجود ندارد. شاید این امر به دلیل زیبایی در نما باشد. اما متاسفانه فضای مرده، بی روح و تاریکی ایجاد شده است که باعث دلمردگی و افسردگی بازدید کنندگان می شود.

ساخت موزه دوران اسلامی با انگیزه انجام فعالیت های گوناگون فرهنگی در سال 1323 در محوطه موزه ملی ایران آغاز شد و با وقفه های متعدد در نهایت در سال 1329 معماری آن به اتمام رسید. اما انجام مراحل تکمیلی آن به سال های بعد موکول شد!

پرسش های متداول

موزه ملی ایران یا موزه ایران باستان کجا است؟

مجموعه موزه ملی ایران باستان در استان تهران واقع شده است و در مجاورت خیابان سی تیر و در بخش غربی خیابان ملل متحد، شمال خیابان امام خمینی (ره) و در غرب وزارت امور خارجه قرار دارد.

چگونه با مترو به موزه ملی ایران برویم؟

برای رسیدن به موزه ملی ایران کافی است در ایستگاه امام خمینی (ره) در تقاطع خط یک و دو مترو از قطار پیاده شوید و پس از خروج از ایستگاه با پنج دقیقه پیاده‌روی به ‌سمت غرب در خیابان امام خمینی (ره) به ابتدای خیابان سی ‌تیر و موزه ملی ایران برسید. از ایستگاه حسن آباد نیز با پنج دقیقه پیاده ‌روی به جهت شرق در خیابان امام خمینی (ره) به این موزه خواهید رسید.

قیمت بلیط و ساعات بازدید از موزه ملی ایران چقدر است؟

قیمت موزه ایران باستان و موزه باستان شناسی و هنر اسلامی برای بازدید کنندگان داخلی معادل 10 هزار تومان و برای بازدید کنندگان خارجی معادل 100 هزار تومان می باشد.

ساعات بازدید از موزه ایران باستان و موزه باستان شناسی و هنر اسلامی در فصل های بهار و تابستان همه روزه از ساعت 9 الی 19 و در فصل های پاییز و زمستان همه روزه از ساعت 9 تا 17 می باشد.